Ennisbólgur og kinnholubólgur eru gjarnan nefndar í sömu andrá þar sem algengt er að sýkingar á þessum svæðum nái sér á strik samtímis. Þetta er þó ekki aldgild regla og getur komið fyrir í sitthvoru lagi.
Ennis- og kinnholur eru sameiginlegt heiti yfir göng og holur sem liggja í höfuðkúpunni: fyrir ofan augun (í enninu), sitthvorum megin við nefið inn í kinnbeinunum og fyrir aftan nefbeinið. Í þessum göngum framleiðir líkaminn bakteríudrepandi slím og er nokkurs konar hreinsistöð fyrir það loft og ryk sem við öndum að okkur. Auk þess rakamettast loftið í þessum göngum sem minnkar ertingu í slímhúðinni. Ef göngin eru of þröng ráða þau illa við slímframleiðsluna og stíflast auðveldar en ella. Myndast þannig slímpollar sem eru kjörnar aðstæður fyrir bakteríur og vírusa að ná sér á strik og valda bólgum.
Til eru tvær gerðir af ennis- og kinnholubólgum: bráðabólga og þrálát bólga. Bráðabólga kemur yfirleitt í kjölfar sýkinga af völdum baktería eða vírusa í hálsi, nefi eða efri öndunarvegi (kvef, hálsbólga) og er um helmingur bólgnanna bakteríusýking. Þrálát bólga getur orsakast af ýmsum þáttum og meðal þeirra eru nabbar eða slímhúðarsepar í nefi, hafi nefbeinin skaddast, beinar og óbeinar reykingar og áreiti af ertandi gufum og sterkum efnum (t.d. málningu og lími).
Orsakir
Kvef veldur gífurlegri framleiðslu á slími í nefgöngum og er einn algengasti undanfari ennis- og kinnholubólgna. Ofnæmi, hvort sem er heymæði, frjókorna- eða fæðuofnæmi, ertir einnig slímhúðina og veldur bólgum. Það leiðir ekki endilega alltaf til sýkinga í ennis- eða kinnholunum en langvarandi ofnæmisbólgur í nefi veikja mótstöðu slímhúðarinnar gegn bakteríum og vírusum sem eiga þá auðveldara með að ná sér á strik. Virðist sem fólk með mjólkurofnæmi sé gjarnara á að fá ennis- og kinnholubólgur. Fólk sem er með veikt ónæmiskerfi er einnig í meiri hættu á að fá sveppasýkingu í ennis- og kinnholur, en þess háttar sýkingu þarf að meðhöndla tafarlaust.
Einkenni
Einkenni ennis- og kinnholubólgna geta verið vægur hiti (stundum hár), hósti (líka þurr), höfuðverkur og/eða þrýstingur í höfði, eyrnaverkur, tannverkur, verkur í andliti, erfiðleikar með að anda gegnum nefið (stíflað nef), tap á lyktarskyni og eymsli í enni og kinnum. Ef sársauki kemur þegar bankað er létt á enni og kinnar með fingrunum er mjög líklega sýking eða bólga til staðar. Hafi sýkingin náð sér á strik er slímið yfirleitt þykkt og gult, jafnvel appelsínugult eða grænleitt. Í kjölfarið geta fylgt særindi í hálsi, ógleði og andremma, auk þess sem öndunarerfiðleikar geta valdið hrotum og svefnleysi. Verði augun mjög þrútin, rauð eða bólgin er mælt með að leita læknis.
Ef þykknað slímið verður glært á u.þ.b. viku, er líklega ekki sýking til staðar. Ef það verður grænt eða gulleitt er svæðið sennilega sýkt. Ef lítil sem engin kvefeinkenni eru en glært slím rennur úr nefinu, eru meiri líkur á að um ofnæmi sé að ræða.
Hvað er til ráða?
Ekki er mælt með því að þvinga slímið út með því að snýta sér kröftuglega þar sem slímið þrýstist þá aftur út í kinn- og ennisholurnar. Betra er að reyna að koma slíminu út í gegnum munninn. Farið reglulega til tannlæknis þar sem sýkingar í tönnum og/eða munni geta auðveldlega borist í ennis- og kinnholur.
Mataræði
Borðið eins mikið af hráu fæði og kostur er, sérstaklega af ávöxtum og grænmeti. Drekkið mikið vatn og ferska ávaxta- og grænmetissafa. Drekkið og borðið einnig mikið af heitum vökva, s.s. te og súpur, það hjálpar til við að koma slíminu á hreyfingu og losar um stíflur og spennu í göngunum. Minnkið saltneyslu og forðist sykur. Sneiðið hjá mjólkurvörum þar sem þær eru slímmyndandi, þá er einnig átt við jógúrt og kotasælu.
Ef grunur leikur á að um fæðuofnæmi sé að ræða gæti reynst skynsamlegt að fara í ofnæmispróf til að ganga úr skugga um hvaða fæðutegundir valdi ofnæminu.
Bætiefni
- C-vítamín er eitt af andoxunarefnunum og verndar þannig frumur
líkamans gegn árásum sindurefna (mengun, reykingar), einnig virðist það
draga úr magni histamíns í blóðinu.1,2 Histamín er efni sem veldur
ofnæmisviðbrögðum í líkamanum, en það losnar úr frumum þegar líkaminn
telur sig verða fyrir áreiti óvinaefna. - Kversetín hefur einnig andoxunaráhrif, styrkir ónæmiskerfið og fyrirbyggir losun histamíns úr ónæmisfrumum.
ananas og ananassafa. Sýnt hefur verið fram á að það dragi úr einkennum
á bráðabólgum.3,4,5 Það eykur einnig virkni kversetíns.- Hvítlaukur er bakteríudrepandi og vinnur því gegn sýkingum í
líkamanum. Til í hylkjum og í fljótandi formi en stórhugar geta að
sjálfsögðu tuggið fersk rifin.
- Echinaforce Sólhattur styrkir ónæmiskerfið m.a. með því að
virkja hvítu blóðfrumurnar og er á þann hátt jafnframt
bakteríudrepandi. - Mælt er með að taka inn acidophilus ef nauðsynlegt reynist að fara á sýklalyfjakúr.
- Xlear nefsprey með náttúrulegu Xylitol hefur hjálpað mörgum til að forðast sýkingar í ennis-og kinnholum.
Náttúrulegt, heimalagað nefsprey
Athugið að langvarandi notkun á steranefspreyjum getur þurrkað upp og þynnt slímhúðina í nefinu og truflað þannig eðlilega slímframleiðslu. Það lýsir sér yfirleitt með þurrk í nefi og blóðnösum.
Heimildir:
1. Clemetson, CA. Histamine and ascorbic acid in human blood. J Nutr 1980;110:662-8.
2. Bucca C, Rolla G, Oliva A, Farina JC. Effect of vitamin C on
histamine bronchial responsiveness of patients with allergic rhinitis.
Ann Allergy 1990;65:311-4.
3. Ryan R. A double blind clinical evaluation of bromelains in the treatment of acute sinusitis. Headache 1967;7:13-7.
4. Taub SJ. The use of bromelains in sinusitis: a double-blind evaluation. EENT Monthly 1967;46(3):361-5.
5. Seltzer AP. Adjunctive use of bromelains in sinusitis: a controlled study. EENT Monthly 1967;46(10):1281-8.
Einnig: Prescription for Nutritional Healing, 2nd edition, J.F. Balch & P. Balch.
Upplýsingar þessar eru samansafn fróðleiks um náttúrulegar lækningar. Þeim er ekki ætlað að koma í stað tilmæla eða ráðgjafar fagfólks í heilbrigðisþjónustunni. Sjúklingar á lyfjum, einkum séu þeir haldnir alvarlegum sjúkdómum ættu að ráðfæra sig við lækni áður en þeir hefja neyslu bætiefna.
